مىشود ، مثل : « كلما كانت الشمس طالعة ، كان النهار موجودا » ، و « كلما كان النهار موجودا ، كان العالم مضيئا » ، كه « كان النهار موجودا » اوسط است و يا اوسط در هردو ، مقدمه تمام تالى است كه شكل دوم است ، مانند : « كلما كانت الشمس طالعة ، كان النهار موجودا » ، « ليس البته كلّما كان الليل موجودا ، كان النهار موجودا » و يا اوسط در هردو مقدمه ، تمام مقدم است كه شكل سوم ناميده مىشود ، مانند : « كلما كانت الشمس طالعة ، كان النهار موجودا » ، و « كلما كانت الشمس طالعة ، كان العالم مضيئا » و يا اوسط در مقدمه اول ، تمام مقدم و در مقدمهء دوم ، تمام تالى است كه شكل چهارم است ، مانند : « كلما كانت الشمس طالعة ، كان النهار موجودا » ، و « كلما كان العالم مضيئا ، كانت الشمس طالعة » قسم دوّم : حدّ وسط در هردو مقدمه ، جزء غير تام باشد يعنى بعض مقدم ( موضوع يا محمول آن ) يا بعض تالى باشد ، كه اين نيز به اشكال اربعه تقسيم مىشود ، زيرا : يا اوسط ، جزء غير تام تالى در مقدّمهء اول و جزء غير تام مقدم در مقدمهء دوم است « شكل اول » ؛ يا در هردو مقدمه ، جزء غير تام تالى است « شكل ثانى » ؛ و يا در هردو مقدمه ، جزء غير تام مقدم است « شكل ثالث » ؛ و يا به عكس شكل نخستين است كه « شكل رابع » نام دارد . قسم سوم : و يا اوسط ، در يك مقدمه جزء تام و در ديگرى جزء غير تام است كه خود به اشكال اربعه تقسيم مىشود ، زيرا اوسط ، جزء غير تام تالى از مقدمه اول و جزء تام مقدم از مقدمهء دوم است يا بالعكس « شكل اول » ؛ و يا جزء ناقص ، از تالى مقدمهء اوّل و جزء تام ، از تالى مقدمهء دوم يا بالعكس است ( شكل دوم ) به همين ترتيب ساير اشكال را محاسبه نماييد . اينك پس از بيان اقسام سه‌گانه براى هريك مثالى مىآوريم . قسم اول : اوسط در هر مقدمه جزء تام باشد ، مانند : « كلّما كان الانسان عاقلا ، قنع بما يكفيه » صغرى و « كلما قنع بما يكفيه استغنى » كبرى